جایگاه علمی كشورها یكی از شاخص‌های مهم توسعه‌یافتگی است. از چندین دهه پیش تاكنون تعداد زیادی از پایگاه‌های علم‌سنجی بین‌المللی مانند شبكه علمی جهانی (web of Science)، سایماگو (SCImago)، اسكوپوس (Scopus) و چند پایگاه دیگر، وضعیت علمی كشور‌ها را با شاخص‌های ویژه خود ارزیابی و همه ساله آن را منتشر می‌كنند. براساس پایگاه سایماگو، جایگاه علمی ایران از سال 2019 تا 2022میلادی در رتبه جهانی 15 یعنی در پوسته اول 20كشور برتر و بالاتر از تركیه و عربستان بوده است. متاسفانه از سال 2023 و 2024 میلادی رتبه ایران رو به كاهش گذاشت و در سال 2025 میلادی جایگاه ایران با سه رتبه سقوط نسبت به سال 2022 میلادی به رتبه 18 رسید و در منطقه خاورمیانه زیر رتبه تركیه و عربستان قرار گرفت. این كاهش رتبه علمی معلول، عدم تخصیص اعتبارات پژوهشی مصوب برنامه‌های توسعه 5 ساله كشور، عدم تجهیز آزمایشگاه‌ها به تجهیزات پیشرفته، مهاجرت نخبگان ایرانی و در كنار این كمبود‌ها، تبعیت بعضی از ژورنال‌های علمی بین‌المللی از سیاست‌های تحریمی امریكاست كه حتی بدون ارجاع به داوری، مقالات ارسالی از ایران را فورا رد (immediate reject) می‌كنند. اخیرا بعضی از این ژورنال‌ها مقاله‌ای كه از طریق ایمیل ایران با پسوند .ac.ir ارایه شود، سیستم سایت ژورنال خود را طوری تنظیم كرده‌اند كه خطا می‌دهد و امكان ارایه مقاله از ایران نیست.  حالا در كنار این تنگناها و تحریم‌ها كه منجر به كاهش رتبه علمی جهانی ایران شده، طرحی در یكی از كمیسیون‌های مجلس تصویب شده كه در صورت ابلاغ و اجرای آن به اضعاف مضاعف به جایگاه علمی ایران ضربه وارد می‌كند و یك نوع خودتحریمی در حوزه علمی و پژوهشی را دامن می‌زند. در طرح اخیر موسوم به «طرح مقابله با نفوذ بیگانگان»، تدوین یا نشر كتاب و مجله مقاله و ارایه گزارش یا اطلاعات، آمار یا اخذ بورسیه یا كمك هزینه تحصیلی و فرصت مطالعاتی یا هرگونه همكاری علمی و دانشگاهی دیگر، مشمول این طرح قرار گرفته است. پس از این مقدمه خوب است به مطالب زیر توجه كنیم:
1- ایران پیش از پیروزی انقلاب اصولا جایگاه علمی جهانی بین كشورها نداشت.

گفتنی است تعداد مقالات علمی ایران در سال 1357 فقط 400 مقاله بود. بعد از انقلاب مخصوصا در یك دهه اخیر، رهبر شهید به‌طور مكرر بر اهمیت جایگاه علمی كشور و حتی مرجعیت علمی ایران در سطح بین‌المللی تاكید مكرر داشتند و حتی در جلسات با دانشگاهیان از مسوولانی كه در تخصیص اعتبارات علمی و پژوهشی كوتاهی كرده بودند، بازخواست می‌كردند. خوشبختانه این سیاست و راهبرد یعنی امر توسعه علمی و دانشگاهی و پژوهشگاهی ایران با افزایش تعداد استادان و دانشجویان تحصیلات تكمیلی نتیجه داد و به تدریج ایران جایگاه علمی شایسته‌ای در جهان و منطقه پیدا كرد و دانشمندان ایرانی بالغ بر یك میلیون مقاله در بازه زمانی 2025-1996میلادی در نشریات بین‌المللی منتشر ساخته و به معرفت علمی بشری افزودند و كشور در پوسته اول 20 كشور برتر جهان قرار گرفت .اما با تصویب این طرح و تبعات نامطلوبی كه بر امور علمی و پژوهشی كشور می‌گذارد قطعا منجر به نزول بیشتر جایگاه علمی ایران و حتی سقوط به پوسته دوم رتبه‌بندی‌های علمی جهانی خواهد شد.
2- اصولا علم ماهیت جهانی دارد و ارتباط علمی و حضور دانشمندان ایرانی در سمینار‌های علمی بین‌المللی یك ضرورت تام و حیاتی برای توسعه علمی و پژوهشی و روزآمدی و نوآوری آنان است . شوربختانه در چند سال اخیر به خاطر مشكلات اقتصادی و هزینه بالای شركت در سمینار‌های علمی و عدم امكان تامین بودجه از سوی دانشگاه‌ها و سختی اخذ ویزا در چارچوب استمرار تحریم‌ها، ارتباط و تعامل مستمر با جامعه علمی جهانی به میزان زیادی گسسته شده است.از این روی هر گونه افزایش تضییقات مشابه مفاد طرح اخیر مجلس، به انقطاع و گسست بیشتر كشور با سرشت جهانی علم منجر می‌شود كه در نهایت به ضرر منافع ملی است.
3- در حال حاضر نزدیك 110 هزار نفر هیات علمی در دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی و 150 هزار نفر دانشجوی دكتری و نزدیك 500  هزار نفر دانشجوی كارشناسی ارشد مخاطبان این طرح هستند كه مسلما بر اساس مضایق آن با مشكلات زیادی ازجمله دفاع از پایان‌نامه‌های خود برای فارغ‌التحصیلی مواجه خواهند شد. بسیاری از دانشجویان با استعداد و باهوش می‌توانند با اخذ بورسیه از دانشگاه‌های معتبر جهان بدون تحمیل هزینه مالی به اقتصاد كشور نسبت به ادامه تحصیلات تكمیلی خود اقدام كنند كه این طرح یك سد پیش پای آنان می‌گذارد.
4- بنا به فرموده پیامبر بزرگ زكات علم نشر آن است. بنا به اعلام سایت سایماگو در بازه زمانی 2025-1996میلادی میلیون‌ها مقاله از سوی بیش از 200 كشور جهان در مجلات علمی منتشر شده و در دسترس همه دانشمندان سراسر جهان قرار گرفته است. پیوند زیر برای كسب اطلاع بیشتر ذیلا درج می‌شود. بسیاری از پیشرفت‌های علمی ایران مخصوصا در حوزه فناوری‌های نوین دفاعی نتیجه دسترسی به نشریات علمی جهانی است. قطعا اجرای این طرح خروجی انتشار مقالات علمی ایران و مشاركت دانشمندان ایرانی را كاهش خواهد داد.
https: //www.scimagojr.com/countryrank.php?year=2025
5- متاسفانه گروهی در مجلس هستند كه با ارائه طرح‌های ویژه سعی دارند نظام و دولت را در مقابل مردم قرار بدهند كه نمونه مشابه آن در طرح موسوم به حجاب دیده‌ایم. این گروه شیوه قانونگذاری در مجلس را بیشتر بر مبنای محدودیت‌گذاری و نوعی «فنس‌كشی اجتماعی» گذاشته‌اند كه پیام عدم اعتماد نظام به مردم را به ذهن متبادر می‌كند.
6- قوه مقننه مانند قوه مجریه و قوه قضاییه باید در تدوین قوانین مسوولیت‌پذیر باشد و قوانینی وضع نكند كه تركش‌های آن به جسم و چشم جامعه اصابت كند. این طرح مثل همان طرح حجاب یك درگیری جدید و یك خفت‌گیری از جامعه علمی را ایجاد خواهد كرد.
7- اگر هدف این طرح تامین امنیت جامعه است، امنیت ملی با در برابر مردم قرار گرفتن و صدور قوانین شداد و غلاظ و محدود كردن ارتباطات بین‌المللی و صدور پیام عدم اعتماد به جامعه، تامین نمی‌شود. هیچ جای جهان و در هیچ كشوری برای نشر مقاله و انتشار مجله و كتاب و ارتباطات علمی بین‌المللی محدودیتی وجود ندارد. این طرح مثل مخالفت با FATF است كه باعث شد ایران از سیستم بانكی بین‌المللی جدا شده و هزینه‌های زیادی به اقتصاد كشور تحمیل شود، همین بلا را به سر حوزه علمی و پژوهشی كشور وارد می‌كند.
8- در خاتمه جا دارد همه ما دانشگاهیان ایران از رییس‌جمهور محترم و دولت ایشان كه شجاعانه با طرح‌هایی كه به ضرر منافع ملی كشوراست مخالفت و ایستادگی می‌كنند، سپاسگزاری و قدردانی كنیم.
استاد دانشگاه